İnönü Hukuk Fakültesi 2013-4 Güz Vize CEVAP önerileri 16.11.2013

T.C. İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ

2013-2014 Akademik Yılı Uluslararası Kamu Hukuku – I

Güz Yarıyıl Ara Sınavı Soruları 16 Kasım 2013 saat 13:00 – 14:30

AŞAĞIDAKİ SORULARDAN LÜTFEN SADECE İKİ TANESİNİ SEÇEREK YANITLAYINIZ

SORULAR:

Uluslararası hukukun gerçek bir hukuk olarak varlığına ilişkin

1. Klasik yaklaşımlar nelerdir? Açıklayınız.

CEVAP: Bkz .Yusuf Aksar, Teoride ve Uygulamada Uluslararası Hukuk-I, Ankara: Seçkin. 2012, s.28-30

2. Modern yaklaşımlar nelerdir? Açıklayınız.

CEVAP: Aksar (2012), s.31-3

3. Uluslararası Adalet Divanı Statüsünün 38. maddesinde düzenlenen hukuk kaynakları nelerdir? Şekli ve maddi ayrımına tabi tutarak açıklayınız.

CEVAP: Aksar (2012), s.55-60

4. Uluslararası teamül kuralının maddi ve psikolojik unsurları nelerdir? Açıklayınız.

CEVAP: Aksar (2012), s.65-75

5. 1969 tarihli Viyana Andlaşmalar Hukuku Sözleşmesinin 26. Maddesi: “Yürürlükteki her  andlaşma kendisine taraf olanlar bakımından bağlayıcıdır ve bunlar tarafından iyi niyet ile icra edilmelidir.” Andlaşmalar hukukunun temel prensiplerinden, i. ahde vefa, ii. iyi niyet ve iii. irade serbestliği prensiplerini örneklerle tanımlayınız.

CEVAP: Aksar (2012), s.107-8 ve 140-2

6. Hakça ilkelerin (equity) üç işlevi nedir? Bunları Uluslararası Adalet Divanı Statüsünün 38. Maddesinin 1(c).fıkrasındaki 'hukukun genel ilkeleri' ve 2. fıkrasındaki 'hakkaniyet ve nısfet'i ex aequa et bono bakımından açıklayınız.

CEVAP: Aksar (2012), s.82-4 ama derste anlatıldığı gibi,

İnfra legem equity, yürürlükteki hukukun yorumlanması yöntemi olarak (somut olayın adaleti) = 38 (1c). md

Preater legem equity, hukuktaki boşluğu doldurmak (mantıksal lacuna giderilir) = 38 (1c). Md

Contra legem equity, hukukun sosyal yetersizliklerine çare bulmak için hukuktan ayrılmak üzere kullanılır = 38 (2). md

2013 Bahar İnsan Hakları Hukuku Bütünleme Sınavı Model Cevaplar

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ

2012-2013 Akademik Yılı İNSAN HAKLARI HUKUKU:
Bahar Yarıyılı BÜTÜNLEME Sınavı – 3 Temmuz 2013, saat 11:00-12:15

OLAY:

Papagonya, Batı Avrupa’da bir ada devletidir. Cumhuriyet ile yönetilir. Yakın geçmişte uzun süren derin ekonomik krizden yılan halk, demokratik bir seçimle aşırı muhafazakar bir partiyi tek başına iktidara getirmiştir. Liberal kapitalist ekonomik politika izleyen hükümet, kamu işletme ve mallarını özelleştirme yolu ile yabancı sermayeye açmıştır. Kısa dönemde yabancı yatırımlar ile ekonomik iyileşme ve siyasi istikrar sağlamıştır. Buna paralel olarak, insan hak ve temel özgürlüklerini sınırlayan yeni yasal düzenlemeler ile, baskıcı ve otokratik bir iktidar haline gelmeye başladığı için hem iç ve hem de dış eleştirilere maruz kalmaktadır.

Özelleştirilen toplu taşımacılığın zam görmesini protesto eden halk, sokaklara çıkarak, hükümet karşıtı gösterilere başlamış ve Bağımsızlık Meydanında kamp kurmuştur. Olaylara müdahale eden Papagonya polisi, hükümetin emri ile, o ana kadar barış icerisinde şiddetten uzak duran göstericilere karşı zırhlı araçlarla aşırı bir oranda kimyasal madde içeren basınçlı su, biber gazı ve lastik mermiler kullanmaya başlamıştır. Hükümet, göstericileri dış mihraklarla işbirliği yapan vatan hainleri olarak suçlamıştır. Olaylarda çok sayıda sivil halk ölmüş, ağır yaralanmış ve binlerce kişi ağır şiddet görmüştür.

Şiddet görenler arasında Arkadya vatandaşı Anna’da vardır. Anna, polise yabancı olduğunu ve astımı bulunduğunu söylemesine rağmen, polisin yüzüne biber gazı sıktığını ve gözatında sorgulaması sırasında tamamen çıplak bir şekilde bırakılarak, yabancı ajan-tahrikçi olduğunu itiraf etmesi için kendisine fiziksel ve psikolojik şiddet uygulandığını ve cinsel tacize uğradığını iddia etmektedir. Anna polisi dava etmek istemektedir ama kendisine yargı sisteminin bağımsız olmadığı ve hükümetin güdümünde olduğu söylenerek, vakit kaybetmeden sınır dışı edilir.

1.) Papagonya 1966 Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Misakının tarafıdır ve buna EK Birinci İhtiyari Protokolü onaylayarak yürürlüğe koymuştur.

a.    Papagonya’nın olayla ilgili sözleşmesel yükümlülükleri neler olabilir?

* Toplanma ve gösteri yapma özgürlüğü (MSHM 21. Md) Ancak bu hak ulusal güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeni, halk sağlığı veya genel ahlakı, barışcıl olmak sınırlamalarına tabi olabilir. Ama bu sınırlamalar demokratik toplum anlayışına uygun olmalıdır.

* Bu ifade özgürlüğünün (MSHM 19. Md) açığa vurulmasıdır. Gösteri, yürüyüş, toplantı yapma ve örgütlenme, bir düşünce, inanç, kanaat, tutum ve duygunun ifade edilme şeklidir. Ama barışcıl olmalıdır.

* İşkence veya zalimce, insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele veya cezaya tabi tutmamak (MSHM 5. Md) yükümlülüğüdür. Polisin orantısız fiziksel ve psikolojik şiddet uygulaması ve cinsel tacizde bulunması zalimane, insanlık dışı ve haysiyet kırıcı davranış olarak Kabul edilebilir mi sorusu tartışılmalıdır.

b.    Arkadya taraf olduğu Misakın 41. Maddesi uyarınca tanıma beyanında bulunduğu için, Papagonya’ya karşı bir hukuki hakka sahip olabilir mi?

MSHM 41. md'si İnsan Hakları Komitesine devletlerarası şikayet başvurusunda bulunma hakkını düzenler. Şikayet konusu, Papagonya'nın Misaktan doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesidir. Ancak bu şikayet hakkı, her iki devletinde Misaka taraf olması ve 41. md uyarınca İnsan Hakları Komitesinin bu yetkisini bir özel beyan ile tanıması şartlarına bağlıdır. Papagonya'nın bu tanıma beyanında bulunmadığı için, böyle devletlerarası şikayet hakkı yoktur.

c.    Arkadya Misaka EK Birinci İhtiyari Protokole taraf değildir. Anna Papagonya’ya karşı bir hukuki hakka sahip olabilir mi?

* Misaka Ek Birinci İhtiyari Protokol bireysel şikayet başvurularında bulunma hakkını düzenler. Bunun için, şikayet edilen devletin hem Misaka taraf olması ve hem de Birinci İhtiyari Protokolu onaylamış olması gerekir. Böylece İnsan Hakları Komitesinin bireysel başvuruları incelemek yetkisini tanımış olur.

* Arkadya'nın Protokole taraf olmaması, Anna'nın dilekçe hakkını etkilemez. Çünkü mağdurun tabiyeti önem taşımaz. Önemli olan, Misakın ihlalinin Protokolu kabul eden Papagonya'nın yetki alanı içerisinde meydana gelmiş olmasıdır.

* Ancak Anna'nın bireysel başvurusu Papagonya iç hukukundaki yerel çarelerin tüketilmiş olması şartına tabidir. Papagonya yargı sisteminin bağımsız olmadığı ve hükümetin güdümünde olduğu gerçeği, bu yerel çarelerin objektif olarak etkisiz olduğunu gösterir ve bu şartın istisnasını oluşturur.

d.    Misak uyarınca Papagonya’nın maruz kalabileceği hukuki yaptırımlar neler olabilir?

* Devletlerarası şikayet başvurusu İnsan Hakları Komitesinin önüne gelmiş ise, Komitenin işlevi ilgili taraf devletleri dostane çözüme varmasınına katkıda bulunmaktan ibarettir. Yoksa çözüme dair nihai karar mercii değildir. Taraf devletler uzlaşsın uzlaşmasın, Komitenin rölü uyuşmazlık konusunu hakkındaki bilgiler ile, kendi görüşlerini içeren bir rapor hazırlamakla sınırlıdır.

* Bireysel şikayet başvuruları bakımından ise, İnsan Hakları Komitesi yargısal bir organ değildir ve kararlarının ilgili devlet üzerinde hukuken bağlayıcılığı yoktur. Ama Komite kararlarını ‘yargısal bir düşünce’ ile alır ve yüksek ‘ahlaki otorite’ taşır. Eğer şikayet edilen devlet hakkında verilen karara uymayı reddederse, bunu yıllık raporunda ilan eder ve aleyhine kamuoyu yaratır.

2.) Papagonya ve Arkadya 1950 Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin tarafıdır.

a.    Papagonya’nın olayla ilgili sözleşmesel yükümlülükleri neler olabilir?

* Toplantı özgürlüğü (AİHS 11. Md) bir fikir veya amacı beyan veya açıklamak için bireylerin açık veya kapalı mekanlarda toplantı, gösteri ve yürüyüş vs yaparak bir araya gelmek hakkıdır. Barışcı olmalıdır ve asayişi bozmadan yapılmalıdır. Belli şartlarla sınırlanabilir.

* İfade özgürlüğü (AİHS 10. Md) devlet müdahalesi olmadan gösteri, yürüyüş, toplantı yapma ve örgütlenme yolu ile, bir düşünce, inanç, kanaat, tutum ve duygunun barişcıl olarak ifade edilme şeklidir. Demokratik toplumun özünü oluşturur.

* İşkence yasağı (AİHS 3. Md) hiç kimsenin işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı muamele ve cezaya tabi tutulamıyacağını öngörür. Bu yasağın hiçbir meşru istisnası yoktur.

b.    AİHS uyarınca Papagonya’ya karşı kendi vatandaşları bir hukuki hakka sahip olabilir mi?

Papagonya vatandaşları AİHS 34. Md uyarınca Papagonya devleti aleyhinde AİHM’e bireysel başvuruda bulunabilirler. Madde başvuru hakkına sahip olanları gerçek kişiler, hükümet-dışı örgütler ve birey grupları olarak sınıflamıştır. Bu şahıslardan birinin, sözleşme veya ek protokollerde belirtilen hakların taraf devletlerden biri tarafından ihlal edilmesinden ötürü mağdur olması halinde, diğer kabule şayanlık şartlarını yerine getirmek kaydıyla, AİHM’ne bireysel başvuruda olabilir.  Bu şartlar iç hukuk yollarının tüketilmesi, iç hukuktaki nihai karardan itibaren 6 aylık başvuru süresi ve diğer bazı özel şartlardır.

c.    AİHS uyarınca Arkadya, Papagonya’ya karşı bir hukuki hakka sahip olabilir mi?

AİHS 33. Md uyarınca Arkadya, sözleşme veya ek protokollerde belirtilen hakların Papagonya tarafından ihlal edilmesinden ötürü, AİHM’ne devletlerarası şikayet başvurusunda bulunabilir. Bunun için Arkadya’nın mağdur olması aranmaz. Bu hakkın kullanılması mütekabiliyet şartına tabi değildir. Bu usül Protokol No. 11 ile yeniden düzenlenmiş ve işlerliği arttırılmıştır.

d.    AİHS uyarınca Anna, Papagonya’ya karşı bir hukuki hakka sahip olabilir mi?

* Anna, AİHS 34. Md uyarınca Papagonya devleti aleyhinde AİHM’e bireysel başvuruda bulunabilir. Gerçek kişi olarak, sözleşme veya ek protokollerde belirtilen hakların taraf devlet Papagonya tarafından ihlal edilmesinden ötürü mağdur olmuştur. Özellikle Polis tarafından yabancı olduğu için ayırımcılığa tabi kılınması ve insanlık dışı veya onur kırıcı muameleden mağdur edildiği şüphesizdir.

* Anna’nın aleyhine başvurduğu Papagonya’nın vatandaşı olması gerekmez; önemli olan onun yargı yetkisinin bulunduğu alanda mağdur olmasıdır.

* Diğer kabule şayanlık şartlarını bakımından, iç hukuk yollarının tüketilmesi, iç hukuktaki nihai karardan itibaren 6 aylık başvuru süresi ve diğer bazı özel şartlar (yazılı imzalı başvuru+prima facie ihlalin olması+mesnetsiz olmaması+hakkın kötüye kullanılmaması vs)dır. Papagonya yargı sisteminin bağımsız olmadığı ve hükümetin güdümünde olduğu gerçeği, bu yerel çarelerin objektif olarak etkisiz ve sonuç vermeyecek olduğunu gösterir ve bu şartın istisnasını oluşturur.

e.    AİHS uyarınca Papagonya’nın aleyhine verilen yargı kararlarına uyması nasıl sağlanır?

Protokol No. 11 şikayet başvurusu usüllerini köklü bir şekilde değiştirmiştir: davanın taraflari AİHM kesin hükmü ile bağlıdır. Mahkemenin kesin hükmüne uymayı denetlemek Bakar Komitesine bırakılmıştır.

* Bakanlar Komitesi Mahkeme kararlarının icrasını temin etmek üzere, aleyhine kesin karar verilmiş olan taraf devlete uyma konusunda uygun sureli bir ihbar verir.

 *Bundan sonra, uymayan taraf devlete karşı Komite, üçte iki çoğunlukla alınacak bir karar ile, meseleyi AİHM Genel Kurulunun muhakemesine götürür.

* Böylece, Mahkeme bu tür bir sözleşmeci tarafın AİHS 46. Md altında yükümlülüklerini yerine getirmede başarısız olduğunu yargı kararıyla ilan etmek üzere yetkili olacaktır.

3.) Anna’ya Papagonya polisi tarafından kendisine yapılan kötü muameleye karşı yukarıdaki sözleşmelerin dışında bakmasını önerebileceğiniz başka evrensel ve bölgesel (Avrupa’da) nitelikte uluslararası sözleşmeler varmıdır?

Evrensel olarak, 1984 BM İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık-dışı veya Aşağılayıcı Muamele ya da Cezaya Karşı Sözleşmesi;

Bölgesel olarak, 1987 Avrupa İşkencenin ve İnsanlık-dışı veya Aşağılayıcı Muamele ya da Cezanın Önlenmesi Sözleşmesi.

2013 Bahar Milletlerarası Hukuk-II BÜTÜNLEME Sınavı Model Cevaplar

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ

2012-2013 Akademik Yılı MİLLETLERARASI HUKUK – II:

Bahar Yarıyıl Sonu BÜTÜNLEME Sınav Soruları 26 Haziran 2013, 11:00-12:45

1.) Uluslararası Adalet Divanın yetkisinin dayandığı esaslar nelerdir? Örnekler ile tanımlayınız. (10 p)

MODEL CEVAP: UAD'nın yetkisinin dayandığı esaslar iki türlüdür: a. Devletler arasındaki uyuşmazlıklara bakma kapasitesi + b. Tavsiye niteliğinde kararlar verme kapasitesi

a. Çekişmeli davalardaki yetkinin esasları nelerdir?

UAD Statüsüne göre, sadece devletler Divan önünde çekişmeli davaların tarafı olabilir ve Divan'nın bu tür davalardaki yetkisi ilgili devletlerin rızasına tabidir.

Rıza Prensibi: UAD'nın önüne gelen bir davaya karışan bütün devletlerin rızası gerekir, yoksa Divan'ın karar verme yetkisi de yoktur. Teamül kuralı olarak teyidi için 1923 tarihli Doğu Carelia davasında UDAD'nın tavsiye kararı.

UAD Statüsünün 36 (1). md göre, UAD yetkisi, davaya taraf olan devletlerin rızasına dayanır. Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Rwanda arasındaki 2006 tarihli Kongo Ülkesindeki Silahlı Faaliyetler davasında, UAD yetkisinin daima davaya taraf olacak devletlerin yetkisine dayanması gerektiğini söylemiştir.

aa. Rızanın ifade edilme yolları nelerdir?

1. Tahkimname: Uyuşmazlığa taraf olan devletler arasında yapılan bir hususi anlaşma ile uyuşmazlıklarını Divan'ın yetkisine sunmalarıdır. Bu hususi anlaşmaya compromis denir.

2. Yetki maddesi (tahkim kaydı): Bir uluslararası andlaşmada bulunan yetki maddesi (compromissory clause) ile, eğer andlaşmanın uygulanması veya yorumundan ötürü bir ihtilafın vuku bulması halinde, ihtilafa taraf devletin tek taraflı olarak bunu UAD'na sunması ve diğer sözleşmeci devletlerin bu zorunlu yetkiyi (andlaşma hükmü) ile kabul etmiş olmasıdır. Bu modern çok taraflı andlaşmalarda yaygın bir çözüm yöntemidir. Örneğin, Bosna Herzeg ve Yugoslavya arasındaki 1996 Soykırım Sözleşmesinin Uygulanması davasında, UAD'nin yetkisi 1948 Soykırım Sözleşmesinin IX. md'sine dayandırılmıştır.

3. Forum Prorogatum İlkesi: Divan önünde tek taraflı başvuru ile açılmış bir davada, davalı devletin açık veya üstükapalı (zımni) olarak rızasını vererek Divanın yetkisini sonradan (dava açıldıktan sonra) tanımasıdır. Bu eylem, işlem veya beyanla olabilir. Davalı devletin, sadece Divanın yetkisine itiraz etmemiş olması yetmez ama gerçek bir rızanın olması gerekir. Bu durum divanın içtihatlarında çok ender görülür: 1927 Filistin Mavrommatis Imtiyazları davası, 1928 Polonya'nın Yukarı Silesia'da Azınlık Hakları davası ve 1948 Korfu Boğazı davası var olan üç örnektir.

4. Zorunlu yetki (optional clause): UAD Statüsünün 36(2)&(3). md'si uyarınca Divan'ın yetkisinin ihtiyari beyanla kabul edilmesi durumudur. Bu durumda bir hususi anlaşma yapılmasına gerek kalmadan Divan'ın yetkisi ipso facto zorunlu olarak aşağıdaki durumları içeren bütün hukuki uyuşmazlıklar bakımından tanınmıştır:

* bir andlaşmanın yorumlanması

* bir uluslarası hukuk meselesi

* bir uluslararası yükümlülüğün ihlalini oluşturan herhangi bir olayın varlığı

* bir uluslararası yükümlülüğün ihlali için yapılması gereken tamirin niteliği ve kapsamı

Devletler, Divan'ın yetkisini tanıdıklarına ilişkin tek taraflı beyanlarını BM Genel Sekreterliğine verirler. Bu güne kadar 66 devlet bunu yapmıştır ve aralarında İngiltere dışında başka bir Güvenlik Konseyi daimi üyesi yoktur.

Bu beyanın hukuki etkisi,

* Her ne kadar beyan tek taraflı ise de, Divan'ın yetkisini böyle bir ihtiyari beyanla kabul eden devletler arasında iki taraflı bir ilişki doğurur.

* Divan bir kez davayı ele aldıktan sonra, beyanın geri çekilmesi davayı sona erdirmez.

* Karşılıklılık ilkesi: Divan'ın zorunlu yetkisini kabul bir devlet, bunu sadece aynı yükümlülüğü kabul eden diğer devletler ile ilişkileri bakımından sınırlı olarak yapmıştır. 36(3). md'e göre, ilgili devletler beyanlara çekince koyup koymamak kadar, hem yetkiyi tanımanın karşılıklılığı ve hem de zaman boyutu bakımından istedikleri çekinceyi koymakta serbestirler.

b. UAD'nın Tavsiye Niteliğinde Karar Verme Yetkisi

96(1). md uyarınca, BM Genel Kurulu ve Güvenlik Konseyi UAD'na tavsiye niteliğinde görüş sorabilirler.

96(2). md uyarınca, BM'in diğer organları ve özel teşkilleri aynı şeyi BM Genel Kurulu tarafından kendilerine verilen yetkiyle yapabilirler.

Yakın geçmişteki en önemli iki örnek, 2004 tarihli İsrail tarafından İşgal Altındaki Filistin Topraklarında Duvar İnşa Edilmesinin Hukuki Sonuçları Davası ve 1996 tarihli Nükleer Silahların Kullanılması ve Tehditinin Hukuka Uygunluğu Davasıdır.

Unutulmaması gereken, UAD'nin yetkisi herhangi bir uyuşmazlığı çözmek değil ama sadece kendisine sorulan soru hakkında hukuki mütalaa vermektir. Bu yüzden talepleri her zaman red etmek hakkına sahiptir.

2.) A devleti, komşu B devletinde üstlenen bir uluslararası uyuşturucu kartelinin kaçakçılığına maruz kalmıştır. A devletinin güvenlik güçleri, kartelin uyuşturucu madde üretim tesislerini imha etmek üzere, rızasının hilafına B devletine girmişlerdir. B devleti derhal meseleyi BM Güvenlik Konseyine götürür ve Güvenlik Konseyinden bozulan uluslararası barış ve güvenliğin yeniden tesisi için müdahale etmesi ister.

Güvenlik Konseyinin alması beklenen tedbirler nelerdir? Örnekler ile açıklayınız. (15 p)

MODEL CEVAP: BM Güvenlik Konseyinin önüne iki devlet arasında silahlı çatışma durumu gelmiştir. Olayda A devleti, uluslararası kaçakçılık yapan bir kartelin uyuşturucu madde üretim tesislerini yok etmek için güvenlik kuvvetlerini B devleti ülkesi içerisine göndermiştir. Burada Güvenlik Konseyinin uluslararası barış ve güvenliği temin etmekteki rolü sorulmaktadır.

Güvenlik Konseyi için ilk yapılması gereken, mevcut durumun barışı tehdit eden, barışı bozan veya saldırı fiilini oluşturan bir durum olup olmadığını BM Şartının 39. md'si altında tespit etmekdir.

Bu üç kategori içerisinde barışın tehdit edilip edilmediğinin tespiti, Güvenlik Konseyi tarafından uygulamada en sık başvurulan yöntemdir. Çünkü hukuki tanımlamaya en az elverişli ve dolayısıyla en çok siyasi esneklik içeren tespit şeklidir. Güvenlik Konseyi sadece uluslararası barışı değil ama bölgesel barışı tehdit eden pek çok durumu bu kategoride değerlendirmiştir; öyle ki bazı devletlerin içerisinde meydana gelen sivil ve hatta sosyal ayaklanmaları barışın tehditi olarak görmüştür. Örneğin, Somalya'daki iç savaş hakkındaki 1991 kararı, Haiti'de demokratik yollarla seçilen hükümete karşı tehdit hakkındaki 1993 kararı ve Sudan'nın Darfur eyaletindeki iç karışıklıklar hakkındaki 2004 kararı. Özellikle 11 Eylül 2001 tarihinden sonra bütün terör eylemlerini her şekilde uluslararası barışın tehditi olarak tanımlamıştır. Hatta Kuzey Kore'nin nükleer denemelerini ve uzun menzilli füze faaliyetlerini 2009 tarihli bir kararında uluslararası barış ve güvenliğe tehdit olarak görmüştür.

Buna karşılık sadece dört olayda uluslararası barışın bozulduğuna karar vermiştir: Kuzey Kore'nin Güney Kore'yi işgal ettiğine ilişkin 1950 tarihli kararı, Irak'ın Iran'ı işgal ettiğine ilişkin 1982 kararı, Arjantin'in İngiliz Falkland Adalarını işgal ettiğine ilişkin 1982 kararı ve Irak'ın Kuwait'i işgal ettiğine ilişkin 1990 kararıdır.

Durumun saldırı fiilini teşkil etmesinin tespitinde BM Genel Kurulunda 1974'de kabul edilen 3314 sayılı Saldırının Tanımı Kararı yol gösterse bile, bu tanım meselesi uluslararası suç oluşturduğu için fevkalade tartışmalıdır. Bu yüzden Güvenlik Konseyi şimdiye kadar sadece üç devleti saldırgan ilan etmiştir: Israil, Güney Afrika ve Rhodesia.

Bu tespiti yaptıktan sonra, durumun vahametine göre,

ya BM Şartının 7. bölümü altında bir tavsiyede bulunmadan veya tedbir kararı almadan önce, 40. md uyarınca durumun kötüleşmesini önlemek üzere geçici tedbirlere karar verebilir; ki bunlar genellikle ateşkes ve geri çekilmedir;

ya da 41 ve 42. md'ler altında uluslararası bariş ve güvenliğin korunmasına ilişkin ne tür tavsiyelerde bulunacağına veya hangi tedbirleri alacağına karar verir.

41. md ile Güvenlik Konseyi, silahlı kuvvet kullanmayı içermeyen tedbirlerin üye devletler tarafından uygulanmasına karar verebilir. Bunlar kısmen tamamen ekonomik ilişkilerin kesilmesi, demir yolu, deniz yolu, posta, telgraf, radio, ve diğer iletişim ile diplomatik ilişkilerin kesilmesi olabilir. Örneğin soğuk savaş döneminde 1966 Rhodesia'ya karşı alınan tedbirler ve 1977'de Güney Afrika Cumhuriyeti'ne karşı alınan tedbirler. Veya yakın zamanda Irak, Yugoslavya, Liberya, Sierra Leone, Iran ve Kuzey Kore'ye uygulanan ekonomik yaptırım ve ambargolar.

Eger bu seviyede tedbirler başarısız olursa, bu durumda 42. md altında uluslararası barış ve güvenliğin korunmasını sağlamak için, hava, deniz veya kara güçleri kullanmak suretiyle her türlü gerekli tedbirleri alabilir. Bu tür tedbirler, üye devletlerin hava, deniz ve kara kuvvetlerinin albuka ve diğer operasyonlarını da içerir. Gerçekte bu hükmün lafzen kullanılması 7. Bölüm altında BM ordusunu gerektirdiği için, örneğin bir Kore savaşı (1950) veya Irak'a karşı Körfez savaşı (1990), Güvenlik Konseyinin bu madde ile bir veya bir grup devlete yetki vermesiyle olmuştur. Soğuk savaş sonrası uygulamalarında NATO, Afrika Birliği, Amerikan Devletleri Örgütü gibi bölgesel örgüleri de 7. Bölüm uyarınca yetkilendirdiği görülmektedir.

BM daimi ordusunun kurulamaması yüzünden, bu husustaki olağan uygulama uyuşmazlığa taraf olan olan A ve B devletlerini BM Barış Gücü bulundurmaya ikna etmek olurdu. Bu bakımdan barış gücü, Kıbrıs ve Kongo gibi ihtilaflarda başarıyla kullanılmıştır.

3.) X devletinin açık denizlere kıyısı vardır ve deniz ülkesine sahiptir.

Deniz ülkesi nedir? Genişliği ve sınırları nasıl belirlenir? Hukuki statüsünün tabi olduğu rejim nedir? (15 p)

MODEL CEVAP: Devletin deniz ülkesi, coğrafi bakımdan bir bütün olan denizin kıyıya bitişik kesimidir. Devletin deniz ülkesi, kara ülkesinin kıyısından itibaren karasularının dış sınırına kadar olan deniz kesimlerini içerir. Bu deniz kesimlerine iç sular ve karasularının yanında, takımada suları ve boğazlar da dahildir.

Devletin deniz ülkesinin sınırları ve deniz kesimlerinin hukuki statüsü uluslararası teamül hukuku ile bir dizi andlaşmalar ile oluşturulan rejime tabidir. Bunlar 1958 Cenevre Sözleşmeleridir: Karasuları ve Bitişik Bölge Sözleşmesi, Kıta Sahanlığı Sözleşmesi, Açık Denizler Sözleşmesi, ve Açık Denizlerde Balıkçılık ve Canlı Kaynakların Korunmasına dair Sözleşmedir. Cenevre sözleşmeleri, Üçüncü Deniz Hukuku Konferansı sonunda imzalanan 1982 BM Deniz Hukuku Sözleşmesi ile yenilenmiştir.

*İç sular, karasularının iç sınırı ile kara ülkesi arasında kalan deniz kesimidir. Karasularının iç sınırı yani iç suların bittiği yer, ‘esas hat’ ile belirlenir. Esas hattın berisindeki kara ülkesi kıyısına bakan deniz kesimi iç sular; ötesinde açık denize doğru uzanan kesimleri ise karasularıdır.

Kara ülkesi sahillerinin düz olduğu hallerde, esas hat (taban çizgisi) kıyının suların en çok çekildiği noktasından geçer. Kıyının fazla girintili çıkıntılı ve parçalanmış olduğu veya kıyının hemen yakınında adalar, sığlıklar veya kayalar bulunduğu hallerde, kıyının uygun noktalarını birleştiren ‘düz hatlar’ esas alınarak saptanır.

İç sular kara ülkesinin deniz ülkesindeki bütünleşmiş uzantısıdır ve hukuki rejimi devletin kara ülkesine tabidir: devlet kara ülkesinde sahip olduğu tam ve münhasır egemenliğe sahiptir ve kara ülkesindeki yetkilerini aynı şekilde kullanır. Bunun  tek istisnası, ciddi tehlike veya zaruret halinde iç sularda sığınma arayan gemilere verilen haktır.

**Karasularının genişliği hususunda 3 milden 200 mile kadar uzanan talepler tartışmalar yaratmıştır. 1982 BM Deniz Hukuku Sözleşmesinde devletlerin kendi karasularının genişliğini esas hatlardan itibaren 12 deniz miline kadar saptama hakkını kabul etmiştir. Ancak bu azami genişliktir ve kıyıları yanyana ve karşı karşıya olan devletler arasında karşılıklı anlaşma ve belli kurallar çerçevesinde sınırlandırmayı gerektirir.

Sahil devletinin karasuları üzerinde egemenliği, deniz yatağı, yer altı ve üstü ile üzerindeki hava sahasına teşmil eder. Ancak sahil devletinin yetkileri tam ve münhasır değildir, uluslararası teamül hukukunda deniz ulaşımının serbest ve kesintisiz olması amacıyla, yabancı gemilerin zararsız geçiş hakkına tabidir. Karasularından geçiş, kıyı devletinin barışına, hukuk düzenine ve güvenliğine halel getirmediği takdirde zararsızdır. Kıyı devleti zararsız olmayan geçişi ertelemek hakkına sahiptir.

Karasularının bir parçasını oluşturan boğazlardan uluslararası ulaşım serbestliğini temin edebilmek için ise, bütün gemiler ve uçakların transit geçiş hakkına sahip olduğu kabul edilir. Transit geçişin zararsız olması şartı yoktur ama sürekli ve çabuk olması gerekir.

4.) Y devleti, komşusu Z devletindeki ayaklanmayı fırsat sayarak, saldırmıştır. Uluslararası toplum bunu saldırı suçu olarak görmekte ve faillerinin bireysel cezai sorumluluk ile uluslararası yargıya tabi olacağını iddia etmektedir.

Saldırı suçunun bir uluslararası suç olarak (tarihsel ve güncel) hukuki dayanağını açıklayınız. (10 p)

Saldırı uluslararası ceza hukukunda tartışmalı bir suçtur. Saldırının uluslararası teamül hukukunda suç olarak tanımlandığı iddia edilir.

Ancak ilk defa İkinci Dünya Savaşından sonra, Nuremberg Uluslararası Askeri Mahkemesi önünde "barışa karşı suçlar" olarak yargılanmıştır. Nuremberg Uluslararası Askeri Mahkemesi Statüsünün 6 (a). md'de barışa karşı suçları, 'saldırı savaşını planlama, hazırlama, başlatma veya icra etmek ya da burada bahsedilen fiillerden herhangi birinin gerçekleşmesi amacıyla müşterek bir plan ve ya tertibe katılmak' olarak ifade edilmiştir.

Benzeri hükümler Tokyo Uluslararası Askeri Mahkemesi Statüsünün 5 (a). md ile, Kontrol Konseyi Düzenleme No. 10'da yer almıştır. Ancak İkinci Dünya Savaşından önce, 1928 Kellogg-Briand Paktı savunma amaçlı olmayan kuvvet kullanmayı hukuka aykırı ilan etmiş ise de, bu ihlalin cezai sorumluluğu içerdiğini söylemek mümkün değildir.

Ne Nuremberg ne Tokyo Uluslararası Askeri Mahkemesi Statüleri, ne de Kontrol Konseyi Düzenleme No. 10 saldırı suçunun doğrudan tanımını yapmıştır. 1950'lerde bir daimi uluslararası ceza mahkemesi düşüncesi ilk ortaya atıldığı zaman saldırının tanımı en önemli uyuşmezlık konusu oldu. Bu durum BM Genel Kurul 1974 tarih ve 3314 sayılı Kararı ile saldırının tanımı yapılana kadar böyle idi. Ancak bu tanım saldırı suçu için yapılmış bir tanım değildir. Yaygın olarak kabul edilen bir tanım da olmamıştır.

Yakın zamanda ise, ne Eski Yugoslavya ve Rwanda Uluslararası Ceza Mahkemelerinin, ne de Sierra Leone için Özel Mahkemenin saldırı suçu üzerinde yetkisi vardır.

Uluslararası Ceza Mahkemesi için Roma Statüsü ise, 5 (1). mad'de saldırı suçu üzerinde yetkisi bulunduğunu göstermektedir. Ama 5(1). md'nin verdiği yetkiyi, 5(2). md saldırı suçunun yapılması şartına bağlamıştır. Bu bakımdan, saldırı suçu 2010 tarihli Roma Statüsünü Gözden Geçirme Konferansında alınan bir karar ile, 8(bis) md'de tanımlamıştır. Bu tanım zaten tartışmalı olan ve uygulamada kabul görmemiş olan 1974 tarihli BM Genel Kurulunun 3314 sayılı Kararına dayandırmıştır. Uluslararası Ceza Mahkemesinin saldırı suçunun üzerindeki bu yetkisini 1 Ocak 2017'den sonra kullanabilecektir.