TC İnönü Hukuk Fakültesi Genel Devlet Teorisi - II Ders Tanımı

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ Hukuk Fakültesi 2. Sınıf Bahar Dönemi
Dersin Kodu	Dersin Adı	Yarıyıl	Ders Saati		Kredisi	AKTS
			Teori	Uygulama
HUK240	Genel Devlet Teorisi II	4	2	0	2	3
Dersin Düzeyi		Lisans
Dersin Kategorisi		Zorunlu
Dersin Dili		Türkçe
Ön Koşul		Yok
Öğrenim Sistemiz		14 Hafta - (haftada 2 saat teorik)
Staj		Yok
Dersin Amacı
Batı siyasal düşünce tarihi içerisinde ortaya çıkan devlet kuramı ve siyasi yönetim sistemlerinin incelenmesini amaçlar.
Dersin İçeriği
Batı siyasal düşünce sisteminde liberal, Marksist, Faşist ve Sosyal devlet teorilerinin bireysel, sosyal, ekonomik ve siyasi açıdan tarihsel gelişimi içerisinde karşilaştırmalı olarak incelenmesini içerir.
HAFTALIK DETAYLI DERS KONULAR
Hafta	Konular			Önerilen Kaynaklar
1 Hafta	Batı siyasi düşünce tarihine giriş			Ayferi Göze, Liberal, Marxiste, Faşist, Nasyonal Sosyalist ve Sosyal Devlet, 6.Bası, İstanbul: Beta, 2010; Ayferi Göze, Siyasal Düşünceler ve Yönetimler, 13. Bası, İstanbul: Beta, 2013; İlhan Akın, Devlet Doktrinleri, Tıpkı 2. Bası, İstanbul: Beta, 2013; M. Akad & B.V. Dinçkol, Genel Kamu Hukuku, İstanbul: Der, 2009
2 Hafta	Liberal devlet teorisi
3 Hafta	Liberal devlet teorisi
4 Hafta	Marksist devlet teorisi
5 Hafta	Marksist devlet teorisi
6 Hafta	Marksist devlet teorisi
7 Hafta	Faşist devlet teorisi
8 Hafta	Faşist devlet teorisi
9 Hafta	Arasınav
10 Hafta	Faşist devlet teorisi
11 Hafta	Sosyal devlet teorisi
12 Hafta	Sosyal devlet teorisi
13 Hafta	Sosyal devlet teorisi
14 Hafta	Sosyal devlet teorisi
15 Hafta
16 Hafta	Dönem sonu sınavı
AKTS İŞ YÜKÜ TABLOSU
Etkinlikler Faaliyetler		Sayı	Süre (Saat)		Toplam (İş Yükü)
Ders Süresi (Teorik)		14	2		28
Ders Süresi (Uygulama)		0	0		0
Ders Dışı (Öncesi/Sonrası Hazırlık) Çalışma Süresi		14	1		14
Sunum Seminer Hazırlama		1	4		4
Ara Sınavına Hazırlık		1	6		6
Arasınav		1	3		3
Final Sınavına Hazırlık		1	8		8
Final		1	3		3
Toplam İş Yükü					66
Tüm Derslerin Toplam Süresi /Bu Derse ayrılan Süre(Saat)					2.6
DERSİN AKTS KREDİSİ					3

TC İnönü Hukuk Fakültesi Avrupa Birliği Maddi Hukuku Ders Planı

T.C. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi

2013-2014 Akademik Yılı Bahar Dönemi

Avrupa Birliği (Maddi) Hukuku Ders Planı: İç Pazar ve Dolaşım Serbestliği

Ders sorumlusu:         Yrd. Doç. Dr. Mete Erdem,

İletişim:                       316 no'lu oda

Kurs süresi:                13 hafta

Haftalık ders saati:     2

Ders günü:                  Pazartesi saat 13:30-15:30 arası

Önerilen ders saati: toplam 26 saat

Devam: İnönü Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği Madde 17 (3) "Bir dersin yarıyıl sonu sınavına katılabilmek için, derse kayıtlı olmak, teorik veya uygulaması da olan teorik ders ise en az %70’ine devam etmiş olmak, sadece uygulamalı ders ise en az %80’ine devam etmiş olmak gerekir."

Muafiyeti veya geçerli mazereti olan devamsız öğrenciler kurs başında durumlarını bildirmelidirler.

Ön Koşul: AB Anayasası ve İdare Hukukunun temel kavramlarına aşina olmak

Dersin Amacı:

Avrupa Birliği Maddi Hukukunun AB'nin bütünleşme süreci içerisinde iç pazarın kurulması ve işleyişi için gerekli olan altyapıyı oluşturan dolaşım serbestliklerini incelemektir.

Bu ders, Avrupa Hukukunun uygulama alanları olarak tanımlanabilecek kişi, mal, sermaye ve hizmetlerin serbest dolaşımını düzenleyen esaslı ilkeler ile, Avrupa vatandaşlığı, ayırım gözetmemek\eşitlik, konularını içerir. Ama Avrupa rekabet ve çevre hukuku konularını içermez.

Hedeflenen Bilgi ve Beceriler:

Konu odaklı:

Bu kursu başarıyla tamamlayan öğrencilerin,

● Avrupa Birliğinin bütünleşme süreci içerisinde ortak pazardan iç pazara geçişte serbest dolaşıma ilişkin temel kavram ve ilkeleri tanımaları,

● Topluluk maddi (özel) hukukunun örgüt ve üye devletler seviyelerinde uygulanması; özellikle Türk iç hukuk düzeni açısından muhtemel etkileri hakkında düşünce ve görüş sahibi olabilecek bilgi ve becerileri kazanmaları beklenir. 

Hukuk disiplini bakımından:

Öğrencilerin Avrupa Hukuku ile ilgili olan

● Hukuki yöntem ve kaynakları etkili olarak kullanabilmek

● Soruların gerektirdiği hukuki gerekçelendirme yeteneğini, Topluluk müktesebatı, içtihatı ve sair kaynakları araştırarak ulaşmak ve bunları incelemek süretiyle, kazanmaları amaçlanır.

Kişisel olarak:

Bu kursun bir amacı da, öğrencilerin kişisel görüş ve düşüncelerini problem çözme teknikleriyle hukuk mantığına dayalı gerekçeler çerçevesinde oluşturmak ve kendi görüşlerini sözlü ve yazılı olarak ifade etmek becerisini geliştirmeye katkı sağlamaktır.

Bütün öğrencilerin kendi başlarına ilgili hukuku kaynaklarından araştırıp bularak öğrenmeleri ve uygulayabilmelerine yönelik kişisel mesleki beceriyi kazanmaları kursun temel gayesidir.

Öğretim Yöntemi:

Bütün öğrencilerin derslere hazırlıklı gelmesi ve aktif kalımı ile, konular ilgili mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde karşılılıklı anlatım ve tartışmalar şeklinde işlenecektir.

Başarının değerlendirilmesi: İnönü Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin 18. Maddesi uyarınca ders başarı notu hesaplanır.

Haftalık Ders Planı

1. Avrupa Birliğinin İç Pazarı: Giriş

2 - 3 - 4. Malların Serbest Dolaşımı

5. AB Vatandaşlığı

6 -7. Kişilerin Serbest Dolaşımı

8 - 9. Emeğin Serbest Dolaşımı

10 - 11. Sermayenin Serbest Dolaşımı

12. İstisnalar

13. Ayırım Gözetmemek

Genel Okuma Listesi:

** İ. Göçmen, Avrupa Birliği’nde İç Pazardaki Serbest Dolaşımlar ve Birlik Vatandaşlığının Etkileşimi, (Ankara: Siyasal Kitabevi, 2011)

B. Akçay & G.B. Özçelik(Eds.), Lizbon Antlaşması Sonrası Avrupa Birliği: Serbest Dolaşım ve Politikalar, 2. Baskı, (Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2012)

Can Hacı, Avrupa Birliği Hukuku (İstanbul: Sürat Üniversite Yayınları, 2013) 342-490

Bozkurt Enver, Özcan Mehmet & Köktaş Arif, Avrupa Birliği Hukuku, 6.Bası (Ankara: Yetkin, 2012) 213-307

TC İnönü Hukuk Fakültesi Uluslararası Kamu Hukuku - II Ders Tanımı

T.C İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ
Dersin Günleri:	Salı saat 08:30-10:00 ve Çarşamba saat 11-12:30 arası
Dersin Adı:	Uluslararası Kamu Hukuku II
Öğretim Yarıyılı ve Yılı:	Bahar Yarıyılı 2013-2014
Bölümü:	Kamu Hukuku
Öğretim Elemanı:	Yrd. Doç. Dr. Mete Erdem
İletişim Bilgileri:                      Oda: 316
Önerilen ders saati: toplam 2x13=26 saat
DERSİN TANITIMI

DERSİN AMACI:

Dersin amacı, mevcut uluslararası hukuk sisteminin temel özellikleri ve ilkelerinden bazılarını inceleyerek, uluslararası kamu hukukuna giriş mahiyetinde bilgi sunmaktır. Bununla Türk iç hukukundan oldukça farklı uluslararası niteliklere ve işleyiş tarzına sahip olan bir hukuk sistemi hakkında farkındalık sağlamak ve yeni hukuki beceriler kazandırmak temel hedeftir. Bu kurs uluslararası hukukun bazı esaslı uygulama alanlarına ilişkin kural ve ilkeleri inceleyecektir.

Hedeflenen bilgi ve beceriler:

Kursa mahsus olarak,

1. uluslararası hukuk sisteminin ne olduğu ve ana özelliklerini açıklayabilmek ve bu sistemin temel ilkelerini kavrayabilmek,

2. uluslararası hukuktaki bazı güncel tartışmalar ile, belli başlı uluslararası uyuşmazlıklarda uluslararası hukukun oynadığı rolün önemini takdir edebilmek,

3. uluslararası hukukun işleyiş sürecini gösteren bazı uygun tarihsel ve çağdaş örnekleri zikredebilmek,

4. uluslararası hukukta düşünce ve iddiaları, ilgili kaynaklara dayanarak, oluşturabilmek ve savunabilmek,

5. uluslararası ilişkilelerde yaşanan güncel olayların neden olduğu uluslararası hukuk sorunlarını tanımlayabilmek,

Hukuk disiplinine mahsus olarak,

6. hukuki bir mütalaanın yazılması ve gerekçelendirilmesinde ilgili asli ve tali kaynak ve belgelerin etkili bir şekilde kullanabilmek,

7. hukuki veya hukuk dışı tartışma ve iddiaların, esasına inilerek, karşılaştırmalı değerlendirilmesini yapabilmek,

8. karşılaşılan karmaşık hukuk sorunlarını çözmek için, hukuk bilgisini kullanarak hukuki iddialar ve savunmalar hazırlayabilmek,

Kişisel olarak ise,

9. karmaşık düşünce ve tartışmaları anlamak, geliştirmek ve bunları etkili ve anlaşılabilir bir biçimde yazılı ve sözlü olarak iletebilmek,

10. daha fazla bilgi ve becerinin gerektiği alanların belirlenmesi ve tanımlanmasının sınırlı yardım ve rehberlik ile yapılabilmesi ve bu alanlardaki kişisel gelişme ve ilerlemeyi sağlayabilmek için zamanı iyi ve etkili bir biçimde kullanabilmektır.

ELE ALINACAK KONULAR (DERS İÇERİĞİ):

Önerilen Haftalık konu planı:

1. Devletin Yetkisi (11 & 12 Şubat)

2. Yetkiden Bağışıklık (18 &19 Şubat)

3. Devletin Sorumluluğu (25 & 26 Şubat)

4. Devletin Sorumluluğu (4 & 5 Mart)

5. Devletin Sorumluluğu (11 &12 Mart)

6. Kuvvet Kullanma (18 & 19 Mart)

7. Kuvvet Kullanma (25 & 26 Mart)

8. Toplu Güvenlik (1 & 2 Nisan)

9. ARA SINAV

10. Deniz hukuku (15 & 16 Nisan)

11. Deniz hukuku (22 & 23 Nisan)

12. Deniz hukuku (29 & 30 Nisan)

13. Hava Sahası ve Uluslararası mekanlar: uzay ve kutuplar ( 6 & 7 Mayıs)

14. Uluslararası uyuşmazlıkların halli: diplomatik yöntemler (13 & 14 Mayıs)

15. Uluslararası uyuşmazlıkların halli: hukuki çözüm yolları: uluslararası yargı ve hakemlik:   Uluslararası Adalet Divanı, Hakemlik ve Diğer Mahkemeler (20 & 21 Mayıs)

Bu akademik yıl, 

*Uluslararası örgütler: Evrensel ve Bölgesel kuruluşlar (Seçimlik)

*Uluslararası İnsan Hakları Hukuku (Genel Kamu Hukuku-II)

*Uluslararası suçlardan bireysel sorumluluk: Uluslararası Ceza Hukuku (seçimlik)

*uluslararası savaş hukuku/insancıl hukuk,

*uluslararası çevre hukuku, 

*uluslararası ekonomi hukuku, 

*avrupa birliği (kamu) hukuku (seçimlik) ile 

ilgili konular müfredat dışı bırakılmıştır.

ÖĞRETİM YÖNTEMİ:

Haftalık dersler ile, sözkonusu uluslararası hukuk konuları hakkında genel bilgiler verilerek ve tartışmalı hususlar irdelenir. Pratik çalışmalar ise, ilgili konularda ortaya çıkan sorunları tespit etmek, tanımlamak, açıklamak ve tartışmak yoluyla kazanılan hukuk bilgisini uygulayarak problem çözmek amacını güder. Bütün öğrencilerin kendilerine önceden verilecek haftalık ders çıktılarını takip ederek, gerekli okumaları yapması ve derslere hazır gelmeleri başarının ön şartıdır.

DERSİN GEREKLERİ

Devam: İnönü Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği Madde 17 (3) "Bir dersin yarıyıl sonu sınavına katılabilmek için, derse kayıtlı olmak, teorik veya uygulaması da olan teorik ders ise en az %70’ine devam etmiş olmak, sadece uygulamalı ders ise en az %80’ine devam etmiş olmak gerekir."

Muafiyeti veya geçerli mazereti olan devamsız öğrenciler kurs başında durumlarını bildirmelidirler.

DERS GEÇME KOŞULLARI

İnönü Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin 18. Maddesi uyarınca ders başarı notu hesaplanır.

GEREKLİ DOKÜMAN VE ARAÇLAR

Her öğrencinin aşağıdaki iki kitaba düzenli olarak danışması beklenir:

Aslan Gündüz, Milletlerarası Hukuk: Temel Belgeler ve Örnek Kararlar, İstanbul: Beta, 2009 ve

Ayşenur Tütüncü et al, Milletlerarası Adalet Divanı Kararları (1990-2007), İstanbul: Beta, 2008

Önerilen Türkçe Genel Kitaplar:

* Yusuf Aksar, Teoride ve Uygulamada Uluslararası Hukuk - II, Ankara: Seçkin, 2013

Şeref Ünal, Uluslararası Hukuk, Ankara: Yetkin, 2005

Yücel Acer & İbrahim Kaya, Uluslararası Hukuk: Temel Ders Kitabı, Ankara: Usak, 2010

Hüseyin Pazarcı, Uluslararası Hukuk, 10. Bası, Ankara: Turhan, 2011

Melda Sur, Uluslararası Hukukun Esasları, 2.Bası, İstanbul: Beta, 2006

ULUSLARARASI KAMU HUKUKU 28 Ocak 2014 tarihli GÜZ Dönemi BÜTÜNLEME Sınavı Çözüm Önerileri,

T.C. İNÖNÜ HUKUK FAKÜLTESİ HUKUK FAKÜLTESİ

ULUSLARARASI (KAMU) HUKUK-I

28 Ocak 2014 tarihli GÜZ Dönemi BÜTÜNLEME Sınavı Çözüm Önerileri,

1. Uluslararası hukukta yumuşak hukuk (soft law) nedir? Hukuki etkisi nedir? Yumuşak hukuka örnekler veriniz. (10p)

Yumuşak (esnek) hukuk, bağlayıcılık niteliği olmayan uluslararası hukuk metinlerinden oluşur. Yazılıdır.

İki şekilde algılanabilir:

Ya bunlar muhatap aldığı hukuk kişileri için somut hak ve yükümlülükler içermeyen uluslararası metinlerdir. Üzerinde uzlaşılan, arzu edilen ortak düzenlemelerdir. Ama bu tür hukuki düzenlemeler o kadar genel veya belirsizdir ki, herhangi bir pratik hukuki içerik ve etkiye sahip değildirler.

Ya da, yumuşak hukuk ile, normatif niteliği bulunmayan bir takım arzu edilen değerler, yol gösterici ilkeler, fikir veya düşünceler ve teklifler ifade edilir. Bunlar henüz kural olmak niteliğine sahip değildir. Ama zamanla gelişerek sert hukuk kuralı haline gelebilirler. Aslında hukuk değildirler, bir başka deyimle, de lege ferenda prensiplerdir, bağlayıcılığı yoktur.

Hukuki etkileri bakımından, bu tür uluslararası yumuşak hukuk belgeleri, bir teamül kuralının oluşması sürecindeki psikolojik (subjektif veya manevi) unsurun opinio juris sive necessitatis ortaya çıkmasına katkıda bulunabilirler. Diğer yandan, bağlayıcılığı olmasa da, devletler tarafından bu inanç ile yeterli süre, genellik ve tutarlılık içerisinde uygulanarak sert (hard) teamül kuralı haline gelerek bağlayıcılık niteliği kazanmaları mümkündür. Böylece zamanla de lege lata prensip haline gelebilirler.

Örnekler arasında, 1948 BM İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, 1975 Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Helsinki Konferansı Nihai Senedi, 1990 Yeni bir Avrupa için Paris Şartı, 1992 UNCED Rio Çevre ve Kalkınma Bildirisi

2. Uti possidetis ilkesi nedir? Gelişimini uygulanmasından örnekler ile açıklayınız. (10p.)

Uti possidetis ilkesi, uluslararası hukukta ülke kazanma veya ülke üzerinde mülkiyet -title-(sahiplilik) iddialarının belirlenmesinde rol oynar. Kısaca, yeni kurulan bir devletin, kendisinden bağımsızlığını kazandığı eski koloni ülkesinin sınırlarına saygı göstermesi ve benimsemesidir. Böylece yeni bağımsızlığını kazanan bir sömürge devleti, tek taraflı olarak mevcut koloni ülkesi sınırlarını değiştiremez.

İlk kez Latin Amerika'da İspanyol imparatorluğunun yıkılmasından sonra eski kolonilerin bağımsızlıklarını kazanmalarıyla ortaya çıkmıştır. Eski sömürgeler ülkesel egemenliklerini, koloni sınırlarına saygı göstererek sınırlamışlardır.

Daha sonra, Burkina Faso ile Mali arasındaki Sınır Uyuşmazlığı Davasında, UAD uti possidetis ilkesinin genel bir uygulamaya sahip olduğunu ve Latin Amerika ile sınırlı olmadığını teyid etmiştir ve Afrika uyuşmazlığında uygulamıştır.

Nitekim, Afrika Birliği'nin 1960 Sömürge Altındaki Halklar ve Ülkelere Bağımsızlıklarının Verilmesi Bildirisi sınırlara saygı ve ülke bütünlüğünü içerir.

Yine Afrika'da, Benin ile Nijer arasındaki Sınır Uyuşmazlığı Davasında uygulanmıştır.

Latin Amerika'da El Salvador ve Honduras arasındaki Davada UAD, uti possidetis ilkesinin önemini vurgulamıştır. Bu davalarda eski sömürge ülkelerinin bağımsızlıklarını kazandıkları tarihteki sınırlarının, bu devletlerin arasındaki ihtilaflı topraklar üzerindeki egemenlik iddiaları bakımından belirleyici olduğunu kabul etmiştir.

Avrupa'da ise, Eski Yugoslav Cumhuriyetlerinin bağımsızlıklarının tanınması hakkında AB tarafından kurulan Badinter Komisyonu, Eski Yugoslav Federal Cumhuriyeti içerisindeki federe sınırların bağımsızlık sürecinde değiştirilemeyeceğini kabul etmiştir. Aynı uygulama Sovyetler Birliğinin dağılması sonrasında uygulanmıştır.

Aşağıdaki dört sorudan sadece ÜÇ tanesini cevaplayınız.

3. ‘A’ devleti ile ‘B’ devleti aralarındaki uyuşmazlığı Uluslararası Adalet Divanı’na (UAD) sunmak üzere anlaşmışlardır. ‘A’ devleti kendi yüksek mahkeme başkanı Bay ‘X’I Divan’a ad hoc yargıç olarak aday göstermiştir. Ancak Yargıç ‘X’ hukuk kökenli değildir. İç hukukun ötesinde Uluslararası Adalet Divanı’na sunulan delillerin hukuki değerlendirmesini yapmakta güçlük çekmektedir.

Bu deliller aşağıdaki belgeleri içermektedir:

a.     UAD’nin daha önce benzeri bir konuda vermiş olduğu bir karar,

b.     Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kararı

c.     Tarafların aralarında yapmış olduğu bir andlaşma

d.     Bir uluslararası hukuk uzmanı yazarın uluslararası dergide yayınlanmış makalesi,

e.     Taraflardan birinin Dişişleri Bakanı tarafından yapılan bir beyan

Yargıç ‘X’e uluslararası hukukun kaynakları nelerdir ve bu delillerin hukuki değeri hakkında bilgi veriniz. (30p.)

UAD’in önüne gelen bir davada dayanacağı uluslararası hukukun kaynakları 1945 UAD Statüsünün 38’inci maddesinde sayılmıştır:

i.               uluslararası sözleşmeler

ii.              uluslararası teamül (örf ve adet)

iii.            hukukun genel prensipleri

iv.            yargısal kararlar ve öğreti (doktrin)

genel olarak uluslararası hukukun kaynaklarıdır. Bunlardan ilk üçü asli kaynaklar olup, yargı kararları ile doktrin tali (ikinci) kaynaklardır.

a. UAD’nin daha önce vermiş olduğu benzeri bir kararın emsal (örnek) olma olasılığı, UAD Statüsünün 59’uncu maddesi ile ortadan kalkmıştır. Çünkü Divan kararları sadece o uyuşmazlığın tarafları bakımından bağlayıcı hüküm doğurur. Böylece, stare decisis mümkün değildir. Ancak UAD’nın eski kararlarına, hukuki istikrar ve güven adına göndermelerde bulunduğu görülmektedir. Ayrıca UAD’nin görüşlerinde muhafazakar olduğu ve seneler içerisinde önemli sapmalar içerisinde bulunmadığı gerçeği, bize geçmişteki kararların emsal değil ama rehberlik edebileceğini göstermektedir.

b. BM Genel Kurulu kararı 38’inci maddede uluslararası hukukun bir kaynağı olarak sayılmamıştır. Ancak eğer kesin terimlerle kaleme alınmış ve oy birliği veya büyük bir çoğunluk ile kabul edilmişse, içerdiği hükümler mevcut uluslararası teamülün beyanı şeklinde algılanabilir. Yine oy birliği veya büyük bir çoğunluk ile kabul edilmişse, ve devletlerin uygulaması ile uyum halinde olduğu takdirde, opinio juris sive necessitatis ifadesi olarak, uluslararası teamül hukukunun oluşmasına katkıda bulunabilir. Bu bakımdan, BM Genel Kurul kararlarının, bağımsız bir kaynak olmaktan çok, sınırlı hallerde uluslararası teamül kurallarının beyanı ve yaratılmasında düşünülebileceği günümüzde yaygın olarak kabul edilmektedir.

c. Taraflar aralarında yapmış olduğu bir andlaşmanın hükümleri ile bağlıdırlar ve buradaki ilgili kurallar, hak ve yükümlülükler asli hukuk kaynağı olarak uyuşmazlığa doğrudan uygulanır.

d. Uluslararası hukuk uzmanı tarafından bir uluslararası hukuk dergisinde yayınlanan eser, uluslararası hukukun tali kaynağı olarak nitelendirilebilir. Burada önemli olan, makale konusu görüşlerin doğrudan uyuşmazlık konusu ile ilgisi ve yazarının görüşlerinde bilimsel tarafsızlığıdır. Özellikle eğer çalışma bu alanda uluslararası teamül kuralının varlığını araştırıyorsa, Divan tarafından böylesi bir teamülün hukuk kuralı olarak varlığını tespit etmek ve içeriğini tanımlamak üzere tali bir kaynak olarak kullanılabilir.

e. Taraflardan birinin Dışişleri Bakanının yaptığı beyan, 38’inci maddede uluslararası hukukun bir kaynağı olarak sayılmamıştır. Ancak bazı beyanlar belli şartlarda hukuki sonuçlar doğurabilir. Şüphesiz Dişişleri Bakanından bir devleti temsil etmek yetkisi aranmaz. Önemli olan bu beyanın tek taraflı mı, yoksa görüşmelerin bir parçası olarak mı yapılmış olduğunun tespit edilmesidir. Uluslararası alanda her iki halde de hukuki sonuçların ortaya çıktığına dair örnekler vardır. Ancak olayımızda bu beyana verilecek ağırlığın, yapıldığı duruma göre belirlenmesi gerekir.

4. 1969 Viyana Andlaşmalar Hukuku Sözleşmesinde yer alan bir andlaşmanın geçersizliğini ileri sürebilme nedenleri nelerdir, açıklayınız. (30p.)

a. İç hukuk kurallarına aykırılık: 46.md, ilke olarak, iç hukukun andlaşma akdetmeye ilişkin kuralları ihlal edilerek yapılan bir andlaşmanın, bu nedenle geçersizliğinin ileri sürülemeyeceğini öngörür. Bunun istisnası, iç hukuk kuralının temel öneme sahip esaslı bir kural olması ve ihlalin iyi niyetle davranan herhangi bir devlete objektif olarak aşikar olması halidir. 47. md, devletin temsilcisinin yetkisi üzerinde bulunan hususi bir sınırlamaya uymamasının (ultra vires), kendisi tarafından açıklanan andlaşma ile bağlanma rızasını geçersiz yapan bir gerekçe teşkil etmeyeceğini söyler.

b. Hata: 48. md göre, hata ancak andlaşma yapılırken ilgili devlet tarafından var olduğu farzedilen ve andlaşmayla bağlanma iradesine temel teşkil eden bir olay veya durum ile ilgili olduğunda, geçersizlik sebebi olur. Yoksa bir hukuk noktası veya uzlaşılan metne ilişkin olan hatalar geçersizlik sebebi sayılmaz. Eğer bir devletin kendisi hataya katkıda bulunmuş ise veya içerisinde bulunduğu şartlar o devleti muhtemel bir hatanın varlığından haberdar edebilecek şekilde ise, hataya dayanarak geçersizlik iddia edemez.

c. Hile: 49.md, bir devletin bir andlaşmayı diğer bir görüşmeci devletin hileli bir davranışı sonucu yapmış olması halinde, hile andlaşma ile bağlanma rızasını geçersiz kılan bir neden olarak ileri sürebilir.

d. Temsilcinin ayartılması (yozlaştırılması): 50. md göre, bir devlet bir andlaşmayı diğer bir görüşmeci devletin temsilcisini yozlaştırmak süretiyle yapmış ise, yozlaştırma andlaşma ile bağlanma rızasını geçersiz kılan neden olarak ileri sürebilir.

e. Tehdit (zorlama, baskı): 51. md, devlet temsilcisinin icbar edilmesi sonucu devletin andlaşma ile bağlanma rızasına halel gelmesi andlaşmanın geçersizliğine neden olacaktır. Yine 52. md, devletin icbar edilmesinin andlaşmayı hükümsüz kılacağını söyler. Çünkü BM Şartının 2(4). md kuvvet kullanma veya tehditi yasağını içerir. Ancak buradaki kuvvet kullanma ekonomik ve siyasi zorlama ve baskıları kapsamaz.

f. Jus Cogens (emredici, buyruk ) kurallar: 53 ve 64. maddeler uluslararası hukukun emredici veya buyruk kurallarına aykırı olan andlaşmaların batıl olacağını hükme bağlamıştır.

5. Uluslararası örgütlerin uluslararası hukuk kişiliği varmıdır, neden?

Var ise, kapsam ve niteliği nedir?

Bu bakımdan, uluslararası sivil toplum kuruluşlarının, var ise, uluslararası kişiliklerinden farklılık gösterir mi, neden? (30p.)

Modern uluslararası hukukta uluslararası örgütlerin hukuk kişiliği tanınır. Nitekim 1949 BM Hizmetinde Uğranılan Zararların Giderimi Davasında UAD tavsiye kararında BM örgütüne uluslararası alanda haklar bahşedildiği ve borçlar yüklendiği; bu hak ve yükümlülükleri ile uluslararası taleplerde bulunabileceği ve bunları uluslararası mahkemeler önünde ileri sürebileceğini kabul etmiştir.

Ancak uluslararası örgütlerin hukuk kişiliğinin kapsam ve niteliği farklıdır: uluslararası hukukun asli süjesi olan bağımsız devletlerin uluslararası kişiliği tam iken, uluslararası örgütlerin hukuk kişiliği 'kurucu andlaşma'daki kuruluş konu ve amaçları ile sınırlıdır. Bu yüzden kurucu belgelerinde devletler tarafından kendilerine verilen amaçları yerine getirmek üzere sınırlı konularda "işlevsel kişiliğe" sahiptirler. 1996 tarihli Silahlı Çatışmalarda Devletin Nükleer Silahlar Kullanmasının Hukukiliğine İlişkin Davada UAD, uluslararası örgütlerin kurucu belgelerindeki konu ve amaçlarla sınırlı bir işlevsel kişiliğini teyid etmiştir.

Uluslararası kişilik bakımından, uluslararası sivil toplum kuruluşları farklıdır; bunların uluslararası hukuk kişiliği yoktur. Uluslararası alanda faaliyet gösteriyor olsalar dahi, sivil toplum kuruluşları iç hukuk düzeninin bir parçasıdır. Bireyler tarafından kurulduğu devletin iç hukukuna tabidir. Bazı yazarlar, oldukça sınırlı da olsa, bunlarında uluslararası örgütler gibi uluslararası kişiliğe sahip olduğunu iddia etmektedirler. Ancak bu görüş doğru değildir: bir devletin iç hukukunda bireyler tarafından kurulan özel nitelikteki tüzel kişilerin iç hukuktan aldıkları hak ve yükümlülükler ile uluslararası kişilik kazanmaları mümkün değildir. Bunlara iç hukuk düzeninde verilen imtiyaz ve bağışıklıklar ve ilgili devletin ihtiyarında tanınan kar gayesi gütmeyen (charitable) tüzel kişilik tanınması bir uluslararası hukuki kişiliği yaratmaz. Bunun tek tartışmalı istisnası Uluslararası Haç Örgütüdür.

6. Uluslararası hukukun en temel kişisi olan devletin kurucu unsuru olan ülkesi nedir, tanımlayınız?

Uluslararası hukukta ülke (territory) türleri –rejimleri- nelerdir, açıklayınız? (30p.)

Devletin ülkesi, üzerinde belli bir siyasi otoriteye tabi sürekli bir insan topluluğunun yaşadığı sınırları belli bir toprak parçasını ifade eder. Ancak ülke üç boyutlu bir kavramdır ve toprak parçasını ifade eden kara ülkesinin yanısıra, deniz ülkesi ve hava ülkesini içerir. Deniz ülkesi, coğrafi bakımdan bir bütün olan denizin karaya bitişik kesimidir. Kara ülkesinin kıyısından itibaren karasularının dış sınırına kadar olan deniz alanlarıdır. Hava ülkesi ise, kara ve deniz ülkesinin üzerindeki belli bir yüksekliğe kadar olan hava sahasıdır. Devlet kara, deniz ve hava ülkesinde, ilke olarak, mutlak ve münhasır egemenliğe sahiptir.

Uluslararası hukukta dört ülke rejimi vardır:

Sahipli ülke (sovereign territory), devletin kendi ülke sınırları içerisinde bulunan kara, deniz ve hava sahasıdır ve burada bulunan herşey üzerinde egemenlik haklarından kaynaklanan bir takım yetkilere sahiptir. Bunlar kural koyma (düzenleme), yargılama (denetim) ve icra (uygulama) yetkileridir.

Özel statülü ülke, herhangi bir ülkeye ait olmayan ve fakat özel bir statüye tabi olan ülkedir. Burada herhangi bir devletin münhasır egemenlik hakkı yoktur. Eskiden Milletler Cemiyetinin vekalet veya manda sistemi ile, BM vesayet sistemine tabi kılınan yerler özel statüye haiz ülkeler idi. Yakın zamanda ise, BM yönetimi altına alınan Doğu Timor ve Kosova bunun modern örnekleridir.

Sahipsiz ülke (terra nullius), devletler tarafından hukuken kazanılmaya müsait olup da, henüz daha hiçbir devletin ülkesel egemenliği altına alınmamış bir ülke toprağıdır. Sahipsiz ülkenin boş toprak parçası olması gerekmez ama üzerinde örgütlenmiş bir siyasal yapının bulunmadığı insan topluluklarının yaşadığı ülkeler de sahipsiz olarak tanımlanarak, keşfedilmiş ve işgale uğramıştır. Mesela Afrika kıtası ve Avustralya terra nullius olarak Avrupalı devletlerin egemenlik iddialarına konu olmuştur.

Sahip olunamayan ülke (res communis), hiçbir devletin üzerinde iddia edemeyeceği, bütün devletlere ortak olan alanlardır. Bunlar uluslararası toplumun tamamının kullanımına açık olan yerlerdir, paylaşılamaz. Mesela açık denizler ve uzay gibi.